Galeria zdjęć

Kontynuując opowieść o szkockich drogach wodnych

 

    Przypomnijmy, że głównym celem podróży studyjnej inżyniera Steenke po Wielkiej Brytanii na samym początku 1851 r. były m.in. szkockie kanały i ich budowle wodne.

 

Żeglowne kanały śródlądowe w Szkocji

Położenie szkockich kanałów. Ich przebieg determinowały doliny pośród łańcuchów gór i wzniesień (źródło: www.eurocanals.com oraz fineartamerica.com)

 

     Sadzić wypada, że w czasie podróży, pruski inżynier odwiedził i wizytował trzy pobliskie kanały: opisane już Forth & Clyde Canal (z jego odnogą – Monkland Canal) oraz Union Canal, a także Kanał Kaledoński (ang. Caledonian Canal).

 

Szkockie wybrzeże Atlantyku - rejs w czerwcu 2022 r.

Płynąc wzdłuż wybrzeża po wodach morskich zachodniej Szkocji (źródło: archiwum autora)

 

     Oczywiście współcześnie, podobnie jak już za czasów Steenke, do Kanału Kaledońskiego można dotrzeć koleją lub drogą lądową z Glasgow bądź Edynburga.

 

Zabytkowa kolej parowa nad Kanałem Kaledońskim

Zabytkowa szkocka kolej nadmorsko-nadkanałowa, która mogłaby być odpowiednikiem elbląskiej kolei nadzalewowej (źródło: archiwum autora)

 

    Aby jednak dotrzeć do okolic kanałowych jednostką pływającą, przykładowo od strony zachodniej, można wcześniej wyruszyć z jakiegoś portu morskiego oraz przepłynąć 100-200 km Atlantykiem oraz oceanicznymi cieśninami i zatokami.

 

Trasa resju Kanałem Kaledońskim w czerwcu 2022 r.

Punkty etapowe rejsu w czerwcu 2022 r. Kółkami czerwonymi oznaczono porty nadmorskie, kółkami żółtymi porty

na szlaku Kanału Kaledońskiego (źródło: opracowanie własne na podstawie Google Earth)

 

     Dzięki szlakowi kanałowemu można nawet skutecznie próbować opłynąć w ogóle ten północny fragment Szkocji dookoła, pokonując łącznie morsko-śródlądową trasę długości około 750 km.

 

Szkockie porty na zachodnim wybrzeżu - w czerwcu 2022 r.

Szkockie porty na szlaku wiodącym do Kanału Kaledońskiego. Od góry: Mallaig, Tobermory i Oban

(źródło: archiwum autora)

 

    Odrębnym zagadnieniem dla turystów i żeglarzy jest niewątpliwie szkocka pogoda, wyjątkowo zmienna i nieprzewidywalna, a więc nomen omen w kratkę... Dodatkowo na zachodzie (z powodu oddziaływania oceanu) aura bywa często deszczowa. Raczej nie należy też spodziewać się zbyt wysokich temperatur…

 

Destylarnie - Fabryki szkockiej whiskey

Dla wielu niezwykle ważne obiekty (choćby ze względu na pogodę) portowych destynacji – destylarnie szkockiej whiskey, tutaj konkretnie w Tobermory i w Oban (źródło: archiwum autora)

 

3. Kanał Kaledoński

    Tak nazywana droga wodna miała służyć stosunkowo mniejszym statkom morskim (45 m długości oraz 10,5 m szerokości), łącząc zachodnie wybrzeże morskie (w pobliżu Fort William) ze wschodnim wybrzeżem morskim (w pobliżu Inverness).

 

Szlak wodny Kanału Kaledońskiego

Jedna ze śluz na szlaku Kanału Kaledońskiego (źródło: archiwum autora)

 

     Kanał został wybudowany przez słynnego szkockiego inżyniera Thomasa Telforda (1757-1834) w latach 1803-1822, według wcześniejszych zamysłów innego genialnego Szkota - Jamesa Watta (1736-1819).

 

Początek Kanału Kaledońskiego w osadzie Corpach przy Fort William. Szlak wodny rozpoczyna się śluzą pojedynczą

oraz następującą po niej śluzą podwójną (źródło: archiwum autora)

 

     Thomas Telford zaprojektował około 1805 r. m.in. słynny kamienno-żeliwny Akwedukt i Kanał Pontcysyllte (ang. Pontcysyllte Aqueduct and Canal) w północno-wschodniej Walii. Budowla ta w 2009 r. została wpisana na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO.

    Z kolei w północno-zachodniej Walii w latach 1819-1826 Telford wybudował równie znamienity most wiszący nad morską cieśniną Menai, tzw. Menai Suspension Bridge, swego czasu najdłuższy wiszący most na świecie. Niejako w międzyczasie zaprojektował, opisany już Union Canal, z jego śluzami, tunelem i akweduktami.

 

Nie powinno podlegać dyskusji, że konstrukcje i budowle Telforda były obiektem technicznych rozważań

nie tylko Steenke, ale również innego współprojektanta pochylni oberlandzkich, a mianowicie

budowniczego mostów Karla Lentze.

 

Walijskie budowle Thomasa Telforda

Konstrukcje Thomasa Telforda. U góry – współczesny widok walijskiego Akweduktu Pontcysyllte, łudząco

przypominający późniejszy Akwedukt Avon na szkockim Union Canal. U dołu walijski most wiszący Menai

Suspension Bridge wg planu z 1820 r. wykonanego w trakcie budowy oraz na litografii z 1840 r.

(źródło: en.wikipedia.org oraz National Library of Wales)

 

     Długość Kanału Kaledońskiego wynosi blisko 94 km (60 mil), przy czym znaczna część szlaku (około 2/3) wiedzie jeziorami, w tym słynnym jeziorem Loch Ness (mającym 37 km długości oraz ponad 225 m głębokości).

 

Szkockie jezioro Loch Ness

Widoki jeziora Loch Ness. Od góry – przy krańcu południowym opodal Fort Augustus, po kraniec północny – u dołu (źródło: archiwum autora)

 

     Nawiązując do tytułu niniejszego artykułu: pomimo wytężania wzroku, słynnego potwora nie zauważono, ani obecności nie odnotowano. Przynajmniej w połowie czerwca 2022 roku…

 

Szukając potwora w jeziorze Loch Ness

Brak kontaktu wzrokowego z potworem z Loch Ness (nawet pomimo śmigłowca), natomiast „potwornie” wiało…

(źródło: archiwum autora)

 

     Wracając do kanału. Łącznie wybudowano na nim 29 kamiennych śluz, dzięki czemu pozwala się wznieść na wysokość ponad 32 m n.p.m. (106 stóp).

 

Podejście do Schodów Neptuna na Kanale Kaledońskim

Podejście do stanowiska dolnego zespołu 8 śluz, tzw. "Schody Neptuna" na Kanale Kaledońskim

(źródło: archiwum autora)

 

     Niewątpliwie dla inżyniera budownictwa wodnego godnymi zainteresowania powinny być zespoły kolejnych śluz (komór śluzowych), zwłaszcza 8-komorowy, czyli tzw. „Schody Neptuna” (ang. Neptune’s Staircase) w Banavie.

 

Przechodzenie po Schodach Neptuna na Kanale Kaledońskim

Mozolne pokonywanie Schodów Neptuna na Kanale Kaledońskim (źródło: archiwum autora)

 

     Ponadto godzien uwagi byłby 5-komorowy zespół śluz w Forcie Augustus oraz 4-komorowy w Inverness. Wszak podobne zespoły śluz chciano początkowo budować pomiędzy późniejszymi pochylniami w Całunach i Buczyńcu.

 

Dwa zespoły śluz - w Fort Augustus oraz w Inverness

Na górnych i środkowych zdjęciach – widok zespołu śluz Fort Augustus, tuż przy południowym krańcu jeziora

Loch Ness. na dolnych zdjęciach – widok zespołu śluz w Inverness (źródło: archiwum autora)

 

     Być może w jakiejś mierze te właśnie zespoły śluz posłużyły nawet za wzorzec 5 śluz wybudowanych opodal miejsca obecnej pochylni Całuny (choć drewnianych), albowiem Steenke rozpoczął ich budowę dopiero po powrocie z Wielkiej Brytanii.

 

Na szlaku szkockiego Kanału Kaledońskiego - czerwiec 2022 r.

Płynąc szlakiem Kanału Kaledońskiego z zachodu na wschód (źródło: archiwum autora)

 

     Oprócz poprawy bezpieczeństwa żeglugi (zamiast morskiej), sama budowa drogi wodnej w początkach XIX wieku miała być formą robót publicznych i sposobem na ożywienie gospodarcze okolic kanałowych, a więc dokładnie, jak w przypadku okolic Oberlandu.

 

Na szlaku żeglownym szkockiego Kanału Kaledońskiego - czerwiec 2022 r.

Płynąc szlakiem Kanału Kaledońskiego z zachodu na wschód (źródło: archiwum autora)

 

    Jednak Kanał Kaledoński stosunkowo szybko utracił swoje pierwotne znaczenie gospodarcze. Morskie, stalowe statki parowe stawały się większe, a żegluga nimi szybsza i bezpieczniejsza. Współcześnie służy turystyce i rekreacji, nadal też rybołówstwu.

 

Śluzy i marina w szkockim Inverness

Statek rybacki płynący na morze. Ostatnie śluzy i niemalże koniec Kanału Kaledońskiego w Inverness, na wschodnim wybrzeżu Szkocji

(źródło: archiwum autora)

 

 

Podsumowanie: trzy (nawet cztery) kanały "bliźniacze"

     Szkocki Kanał Kaledoński uważany bywa za bliźniaczy ze szwedzkim Göta Kanal (1810-1832), który również został zaprojektowany (konsultowany) przez Thomasa Telforda, a gdzie także odnajdziemy zespół schodowych śluz pod postacią zestawu 6-komorowego w miejscowości Berg.

 

Dwa bliźniacze kanały: Kanał Gotyjski i Kanał Kaledoński

Po lewej - tablica na budynku śluzowym z początku Kanału Kaledońskiego, informująca o związkach szwedzkiego Göta Kanal i szkockiego Caledonian Canal. Po prawej – szwedzki zespół śluz w miejscowości Berg

(źródło: archiwum autora oraz www.schwedentipps.se)

 

   Przypomnijmy też, że swego czasu również nowo wybudowany Kanał Oberlandzki był początkowo przyrównywany do Göta Kanal. Otóż do jednych z pierwszych wizerunków oberlandzkich pochylni kanałowych można zaliczyć drzeworyty z artykułu R. Richtera z 1864 r. (Ein deutscher Trollhätta-Canal [w:] Die Gartenlaube. Illustrirtes Familienblatt. Leipzig 1864, s 26-29.). Niech nas jednak nie zwiodą poniższe wizerunki, z powodu braku widocznych podobieństw kanału szwedzkiego (szkockiego) i wschodniopruskiego. Wiedzmy, że integralną częścią ówczesnego odcinka "pochylniowego" był zespół 5 śluz w miejscu późniejszej pochylni Całuny.

 

Kanał Oberlandzki na drzeworycie z 1864 r.

Artykułowe drzeworyty R. Richtera: Przejście statku z kanału na wózek kolejowy w Buczyńcu oraz

Koła kierunkowe prowadzące liny do wózka kolejowego (źródło: archiwum autora)

 

   Artykuł ten zatytułowano „Niemiecki Kanał Trollhätta”, co miało nawiązywać do szwedzkiego kanału, posiadającego m.in. schodowe śluzy. Kanał ten stanowi współcześnie jeden system wodny razem z Göta Kanal (58 śluz) i bywa często uważany za element składowy Kanału Gotyjskiego.

 

Szkockie schody śluzowe na Kanale Kaledońskim

Śluzy na Kanale Kaledońskim. Po lewej - słynne „Schody Neptuna” (Neptune’s Staircase). Po prawej – zespół śluz

w Fort Augustus (źródło: archiwum autora)

 

    W 2022 roku mija 200 lat od uruchomienia Kanału Kaledońskiego. Wówczas, to jest w 1822 r., świeżo upieczony adept berlińskiej Akademii Budownictwa inżynier G.J. Steenke właśnie rozpoczynał swoją pracę zawodową, uczczoną 50 lat później pomnikiem na szczycie pochylni Buczyniec.

 

 

Cezary Wawrzyński

Ostróda, lipiec/sierpień 2022 r.

 

Tropem Steenke i potwora z Loch Ness - w 200. rocznicę Kanału Kaledońskiego

01 sierpnia 2022
Szkockie wybrzeże w nadmorskim mieście Mallaig
Logo 160. rocznicy otwarcia Kanału Elbląskiego

Kraina Kanału Oberlandzkiego